Erzurum’daki Soğuğa Dayanıklılık Test Merkezi, eksi 21 dereceye kadar dayanabilen tohum çeşitleri geliştirme amacıyla faaliyet gösteriyor.
Bu merkezde şu ana kadar 5 ekmeklik buğday, 3 tritikale ve 1 kışlık arpa çeşidi, soğuk hava koşullarına dayanıklılıklarıyla tescillenmiş durumda.
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM) bünyesinde kurulan Doğu Anadolu Tarımsal Araştırmalar Enstitüsü’nde yer alan bu merkez, iklim değişikliği karşısında tarım sektörünün karşılaştığı riskleri minimize etmek için ileri düzey araştırmalar gerçekleştirmekte.
2016 yılından bu yana hizmet veren Soğuğa Dayanıklılık Test Merkezi, soğuk ve dona dayanıklı bitki çeşitlerini geliştirmeye yönelik önemli bilimsel çalışmalar yürütüyor.
Merkez içerisinde bulunan 4 iklim odası, 2 soğuk oda, 2 küçük ve 1 büyük sera ile biyoteknoloji ve kalite laboratuvarları, soğuğa dayanıklılık materyalleri hazırlamak için kullanılan özel laboratuvarlar, bitkilerin kontrollü koşullarda test edilmesine olanak tanıyor.
Bu sayede, bitkilerin kış şartlarına dayanıklılıkları belirlenerek, yaşanan verim kayıplarının önüne geçilmesi hedefleniyor.
İklim odalarında, 100 yıllık iklim verileri dikkate alınarak yapılan dayanıklılık testleri, bitkilerin 7 hafta boyunca soğuğa maruz bırakılmasını içeriyor.
Elde edilen sonuçlar, eksi 21 dereceye kadar düşen soğuk odalarda tekrar test edilerek bitkilerin gelişim süreçleri izleniyor. Bu aşamada canlı kalma oranları belirleniyor.
Merkezdeki araştırmalar sonucunda, bugüne kadar 5 ekmeklik buğday, 3 tritikale ve 1 kışlık arpa çeşidi soğuğa dayanıklı olarak kaydedildi. Ayrıca, tescil süreci devam eden 2 arpa ve 1 ekmeklik buğday çeşidi de mevcut.
Her yıl, ileri ıslah aşamasındaki en az 200 genotip test edilerek, bu süreçte seçim yapılmakta. Sadece tahıl türleri değil, aynı zamanda fındık ve kayısı gibi ekonomik değeri yüksek meyve türleri için de dona dayanıklılıkla ilgili test yöntemleri geliştirilmektedir.
Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü Serin İklim Tahılları Bölüm Başkanı Dr. Ümran Küçüközdemir, yürütülen çalışmalarla 6 yıllık bir süreci 2-3 yıla indirmeyi başardıklarını belirtiyor.
Melezlemeler sonucunda dayanıklı genotipler tespit edilerek, bir sonraki ıslah aşamasına aktarılıyor. Yüksek verim ve kalite hedeflenerek, soğuğa dayanıklı genotipler, bu süreçte anne-baba olarak kullanılıyor.
Dr. Küçüközdemir, soğuk havada kar örtüsüz ortamda eksi 21 derecenin bitkiler için oldukça tehlikeli olduğunu vurguluyor. Kar örtüsü altında toprak sıcaklığının sıfır dereceye düşebileceğini, bu nedenle eksi 15 derecede bitki ölümlerinin başlayabileceğini ifade ediyor.
Ancak bu tehlikeye rağmen, eksi 21 dereceye dayanıklı buğday ve diğer tarım ürünlerinin geliştirilmesi sağlanmış durumda.
Meyve bitkileri üzerine yapılan çalışmalardan da bahseden Dr. Küçüközdemir, özellikle Malatya Kayısı Araştırma Enstitüsü ile ortak projeler yürüttüklerini belirtiyor.
Çeşitli dönemlerde kayısı çeliklerinin test merkezine getirilerek, dayanıklılık seviyelerinin belirlendiğini aktarıyor. Bu şekilde, ıslah çalışmalarında kullanılmak üzere dayanıklı kayısı çeşitlerinin geliştirilmesine katkı sağlanmakta.
Merkez, çalışmalarını tahıllarla sınırlı tutmuyor; tek yıllık yem bitkileri ve çeşitli meyve türleri üzerinde de araştırmalar yaparak, geniş bir yelpazede dayanıklılık testlerini sürdürmeyi amaçlıyor.