Trabzon’un Vakfıkebir ilçesi, yaklaşık 120 yıldır üretilen ve ev, samanlık gibi birçok kapıda kullanılan ‘Kara kilit’ için Türk Patent ve Marka Kurumu’na tescil başvurusu gerçekleştirdi.
Vakfıkebir Belediye Başkanı Fuat Koçal, bu özel kilitle ilgili yaptığı açıklamada, modern kapıların çilingirler tarafından açılabildiğini ancak kara kilidin açılmasının mümkün olmadığını vurguladı. “Teknoloji ilerledi, fakat kara kilit her zaman kendini korudu” dedi.
Gelişen teknoloji ile birlikte dijital ve yüksek güvenlikli kilit sistemleri yaygınlaşmasına rağmen, Trabzon’da geleneksel olarak kullanılan kara kilitler, usta çilingirler tarafından açılması güç bir yapıya sahip.
El işçiliği ile üretilen bu kilitler, bölgede demircilik kültürünün önemli bir parçası olarak öne çıkıyor. Kara kilitler, çelik mekanizması ve büyük anahtarları ile dikkat çekiyor.
Vakfıkebir’de bu geleneği sürdüren tek usta olan Necati Sinan, her kilit için sadece o kilide özel anahtarlar üretiyor. Bu anahtarlar, 16 ve 18 santimetre uzunluğunda olup, kilidin diş yapısına özel olarak tasarlandığı için başka anahtarlarla açılması imkansız.
Vakfıkebir Belediyesi, ‘Vakfıkebir kara kilidi’ için coğrafi işaret tescili başvurusu yaparak, ilçenin ekmeği ve külek peyniri gibi değerli ürünlerine üçüncü bir coğrafi işaret eklemeyi hedefliyor.
Başkan Koçal, kara kilidin korunması ve yasal statü kazanması için atılan bu adımın önemine dikkat çekti. “Kara kilit, tamamen el işçiliği ile üretiliyor ve sağlam yapısıyla dikkat çekiyor.
Bu kilidin, çağlar boyunca kuşaktan kuşağa aktarılan geleneksel bilgi birikimi ile günümüze kadar ulaştı” dedi.
Koçal, kara kilidin sadece Vakfıkebir için değil, bölgede önemli bir kültürel miras olduğunu da ifade etti. Usta çilingirlerin bile bu kilidi açmasının mümkün olmadığını belirten Koçal, “Kara kilit, 120 yıldır süregelen bir geleneği temsil ediyor. Gelecek nesillere aktarılması için bu adımları atıyoruz” diye ekledi.
Kilit ustası Necati Sinan, dedesi ve babasından öğrendiği yöntemlerle kara kilit üretimini sürdürüyor. “1900’lü yıllardan beri bu mesleği icra ediyoruz. Her kapının kilidi farklıdır ve her kilidin anahtarı da kendine özgüdür.
Başka birinin benim yaptığım kara kilidi açması mümkün değildir. Son bir yıl içinde bin adet kara kilit ürettik” şeklinde konuştu. Sinan, coğrafi işaret tescili için yapılan başvurunun da bu geleneğin korunmasına katkı sağlayacağını düşündüğünü ifade etti.
Kara kilit, sadece bir güvenlik aracı olmanın ötesinde, Vakfıkebir’in kültürel ve tarihi mirasının önemli bir parçası olarak varlığını sürdürüyor.